مسجد سلطان احمد ( مسجد آبی ) استانبول

مسجد سلطان احمد ( مسجد آبی ) استانبول

مسجد امپراتوری سلطان احمد اول ( Sultan Ahmet Camii, Sultan Ahmed Mosque )، معروف به مسجد آبی، مشرف به میدان اسب دوانی در مرکز استانبول قدیم، یکی از مناظر دیدنی درجه یک در این شهر تاریخی است. بازدید کننده های خارجی این مکان را با توجه به کاشی های داخلی اش مسجد آبی می نامند، اما بیشتر کاشی های آبی در گالری های خارج از دسترس طبقات بالایی قرار دارند. با این همه، این مسجد نمونه ای عالی از مساجد فوق العاده ی امپراتوری عثمانی است.

مسجد (ساخته شده در سال های 16-1609)، شاهکار معمار عثمان، محمد آقای صدفکار است. مسجد آبی در محل «کاخ بزرگ» بیزانس، در جنوب شرقی میدان اسب دوانی بنا شده است.

مسجد سلطان احمد (مسجد آبی) با شش مناره و آبشاری از چند گنبد، همتایی ارزشمند برای ایا صوفیه که تنها به اندازه ی چند دقیقه پیاده روی به سمت شمال با مسجد آبی فاصله دارد، محسوب می شود. معمار مسجد آبی استانبول، محمد آقا ی صدفکار، قصد داشت با ساخت این بنا به همکارانش آنتمیوس ترالسی ( Anthemius of Tralles ) و ایسیدور میلتوسی ( Isidorus of Miletus)، معماران ایاصوفیه، که شاهکارشان را هزاران سال قبل تر از تولد محمد آقا بنا کرده بودند، ادای احترام کند. اهمیت تکمیل ساخت مسجد برای سلطان احمد آنقدر زیاد بود که گاها خودش در مراحل ساخت مشارکت داشت. متاسفانه احمد 1 سال پس از تکمیل شاهکارش، در سن 27 سالگی درگذشت؛ پیکر او در بیرون مسجد کنار همسر و سه پسرش خاکسپاری شد.

مجتمع اولیه شامل یک مدرسه، بیمارستان، مسافرخانه، دبستان، بازار، عمارت و مقبره ی موسس مسجد بوده است؛ بیشتر این ساختمان ها در قرن 19 تخریب شدند. یکی از برجسته ترین ویژگی های مسجد آبی که از دوردست نیز قابل مشاهده است شش مناره ی آن هستند. از آنجاییکه اکثر مساجد چهار، دو یا یک مناره دارند، این ویژگی مسجد آبی بسیار منحصر به فرد است. حکایت است که سلطان به معمارش دستور ساخت «مناره های طلایی (Altin)» را داده بود که معمار اشتباها «شش (Alti) مناره» شنیده بود. به دلیل این ویژگی خاص، هرچه که بود، جنجالی به پا شد زیرا مسجد الحرام مکه نیز شش مناره داشت. در آخر سلطان با فرستادن معمارش به مکه جهت اضافه کردن مناره ی هفتم، مشکل را حل کرد.

دیگر ویژگی قابل توجه نمای خارجی بنا، چینش زیبای آبشاری گنبد هاست که گویی از گنبد بزرگ مرکزی به پایین سرازیر شده اند. طاق های زیر گنبد توازن بصری بیشتری به بنا می افزایند. نمای خارجی مسجد هیچگونه رنگ آبی ای ندارد.

ورودی اصلی غربی به زیبایی تزئین شده است و ارزش بصری زیادی دارد. با این وجود، جهت نگه داشتن حرمت مسجد، افرادی که به قصد عبادت نیامده اند باید از ورودی شمالی سمت میدان اسب دوانی وارد شوند. از این دروازه زنجیر هایی نمادین آویزان شده اند تا همه،حتی سلطان سوار بر اسب، هنگام ورود تعظیم کنند.

داخل بنا، سقف مرتفع با 20000 کاشی آبی تزئین شده که نام مسجد از این کاشی ها الهام گرفته است. کاشی های قدیمی دارای طرح گل، درخت و الگو های انتزاعی، نمونه ای عالی از طراحی ایزنیکی قرن 16 ام هستند. تمامی این عناصر مسجد را به یکی از زیباترین مکان های دیدنی استانبول تبدیل کرده اند. کاشی های ایزنیکی در گالری ها و دیوار شمالی بالای ورودی اصلی قابل مشاهده هستند. باقی کاشی ها که طرح هایشان ظرافت کمتری دارد در کوتاهیه ساخته شده اند. فضای داخلی با 260 پنجره که زمانی با شیشه های رنگی قرن 17 ام پر شده بودند، روشن شده است. متاسفانه این شیشه ها از بین رفته و با کپی های نامرغوب جایگزین شده اند.

معماری مسجد سلطان احمد

مسجد سلطان احمد پنج گنبد اصلی، شش مناره و هشت گنبد فرعی دارد. طراحی مسجد حاصل انباشته شدن دو قرن تجربه در ساخت و ساز مساجد عثمانی است. در این بنا برخی عناصر مسیحی بیزانسی مربوط به ایا صوفیه، با معماری سنتی اسلامی ترکیب شده اند و این مسجد آخرین مسجد بزرگ دوره ی کلاسیک محسوب می شود. محمد آقای صدفکار، با آمیختن ایده های استادش، سنان، در معماری مسجد، قصد خلق بنایی عظیم و با شکوه را داشت. 

فضای داخلی مسجد سلطان احمد

در طبقات پایین تر و تمامی ستون ها، فضای داخلی مسجد با بیش از 20000 کاشی سرامیک ایزنیکی دست ساز،ساخته شده در ایزنیک ( نیقیه باستان )، با بیش از 50 طرح گل لاله ی مختلف، آراسته شده است. کاشی های طبقات پایین تر طرح سنتی دارند، در حالیکه طراحی کاشی های گالری ها، با به تصویر کشیدن گل، میوه و درخت سرو زرق و برق دار تر است. کاشی ها با نظارت استاد ایزنیکی ساخته می شدند. هزینه ی پرداختی برای هر یک از کاشی ها با حکم سلطان تعیین می شد، در صورتی که قیمت کلی کاشی ها با گذر زمان افزایش پیدا میکرد. در نتیجه، کیفیت کاشی های به کار برده شده تدریجا کاهش یافتند.

در فضای داخلی طبقات بالایی رنگ آبی غالب است. علاوه بر چلچراغ ها، بیش از 200 پنجره با شیشه های رنگی و طرح های پیچیده، داخل مسجد را با نور طبیعی روشن میکنند. روی لوستر ها تخم های شترمرغ قرار دارند که با فراری دادن عنکبوت ها، از ایجاد تار عنکبوت در قلعه جلوگیری می کردند. دکوراسیون مسجد شامل آیاتی از قرآن است که به وسیله ی سید قاسم غباری (Seyyid Kasim Gubari)، بهترین خطاط آن زمان، نوشته شده اند. زمین با فرش های اهدایی از طرف افراد مومن پوشیده شده است؛ این فرش ها هنگام کهنه شدن تعویض میشوند. پنجره های بزرگ و متعدد باعث میشوند مسجد وسیع تر به نظر برسد. پنجره های طبقه ی همکف با طرح اپوس سکتایل (Opus sectile) تزئین شده اند. هر اکسدرا (exedra ، مکان هایی برای نشستن ) پنج پنجره دارد که بعضی از پنجره ها مسدود هستند. هر نیم گنبد دارای 14 پنجره و گنبد مرکزی دارای 28 پنجره ( 4 عدد مسدود ) است. شیشه های رنگی پنجره ها هدیه ی سینیوریا ی ( حاکم ) ونیز به سلطان هستند. بیشتر این پنجره های رنگی تا کنون با نسخه های مدرنی که ارزش هنری چندانی ندارند تعویض شده اند.

مهمترین عنصر فضای داخلی مسجد آبی، محراب آن است که به خوبی از سنگ مرمر تراشیده شده و دو ردیف سنگ نوشت در بالای آن قرار دارد. اطراف محراب مملو از پنجره است. دیوار های مجاور با کاشی های سرامیکی پوشانده شده اند. سمت راست محراب، منبری بسیار مزین قرار دارد که جمعه ها و روزهای مقدس هنگام نماز ظهر، امام در آن می ایستد و خطبه اش را ادا می کند. مسجد به گونه ای طراحی شده که حتی در شلوغ ترین روزها نیز همه قادر به دیدن امام و شنیدن صدای او باشند. 

کابین سلطنتی در کنج جنوب شرقی مسجد واقع شده است. کابین متشکل از یک سکو، یک ایوان مسقف و دو استراحتگاه کوچک است. این بنا به غرفه ی سلطنتی واقع در جنوب شرقی گالری طبقه ی بالا دسترسی دارد. استراحتگاه ها در دوران سرکوب شورش سپاه ینیچری ها در سال 1826، به مرکز فرماندهی وزیر اعظم تبدیل شدند. غرفه ی سلطنتی (hünkâr mahfil) به وسیله ی ده ستون مرمرین تقویت شده است. غرفه، محراب خودش را دارد که سابقا با گل رز یشمی و طلاکاری تزئین شده بود و 100 قرآن روی تریبون خاتم و طلاکاری شده اش قرار داشت.

چراغ های بیشمار درون مسجد زمانی با طلا و جواهرات پوشیده شده بودند. داخل کاسه های شیشه ای، تخم شترمرغ و گوی های کریستالی قرار دارند. تمامی این تزئینات برای نمایش در موزه ها برداشته شده یا به تاراج رفته اند.

بر لوح های بزرگ روی دیوار، اسامی خلیفه ها و آیاتی از قرآن نوشته شده اند. خوشنویسی های روی این لوح ها در اصل توسط خطاط بزرگ قرن 17 ام، سید قاسم غباری دیار بکری، نوشته شده، اما مکررا مرمت شده اند.

فضای خارجی مسجد سلطان احمد

بدون در نظر گرفتن برجک های روی گنبد های کناری، نمای خارجی جلوخان مشابه نمای خارجی مسجد سلیمانیه است. حیاط به بزرگی خود مسجد سلطان احمد می باشد و به وسیله ی گذرگاه های طاق دار (Revak) احاطه شده است. در دو طرف حیاط روشویی هایی قرار دارند. آبنمای شش ضلعی مرکزی در مقایسه با حیاط، کوچک به نظر می رسد. گذرگاه بزرگ ولی باریکی که به حیاط راه دارد از نظر معماری با گذرگاه طاق دار متفاوت است. نیم گنبد گذرگاه، ساختار استالاکتیتی زیبایی دارد و بالای آن یک گنبد کوچک دندانه دار روی یک پایه استوانه ای قرار گرفته است. از دبستان تاریخی (Sıbyan Mektebi) بنا به عنوان «مرکز اطلاعات مسجد»، در مجاورت دیوار خارجی در طرف ایا صوفیه، استفاده می شود. یک زنجیر آهنی سنگین در بخش بالایی ورودی حیاط در قسمت غربی آویزان است. تنها سلطان اجازه داشت سوار بر اسب به حیاط مسجد وارد شود. زنجیر در این مکان قرار داده شده بود تا هر بار که سلطان وارد حیاط می شد، جهت جلوگیری از برخورد کردن با آن، سر خم کند. این حرکت نمادین برای نشان دادن خضوع سلطان در برابر بارگاه الهی بود.

مناره های مسجد سلطان احمد

مسجد سلطان احمد یکی از سه مسجد شش مناره ای ترکیه است (دو مسجد دیگر مسجد مدرن سابانکی ( Sabancı Mosque ) واقع در آدانا و مسجد Hz. Mikdat واقع در مرسین هستند). چهار عدد از مناره ها در گوشه های مسجد آبی قرار گرفته اند. هر کدام از این مناره های شیار دار و شبیه به مداد، سه بالکن ( Şerefe ) با منقاره های استالاکتیتی دارند، در حالیکه دو مناره ی واقع در انتهای جلوخان تنها 2 بالکن دارند. موذن برای گفتن اذان مجبور بود پنج بار در روز از پلکان باریک مارپیچی بالا برود.

 
© 2018 , All Right Reserved