مسجد جدید استانبول

مسجد جدید استانبول

مسجد جدید ( انگلیسی: New Mosque، ترکی: Yeni Cami )، که در ابتدا مسجد والده سلطان نامیده می شد ( Valide Sultan Camii ) در انتهای جنوبی پل گالاتا، در منطقه ی امین اونو و بر فراز شاخ طلایی قرار گرفته است. برخلاف نامش، مسجد جدید بنایی نیست که به تازگی ساخته شده باشد. در واقع، پس از بازسازی ای که بین سال های 1660 تا 1665 روی آن صورت گرفت، بنا "مسجد جدید والده سلطان" نامیده شد و نام کنونی اش مخفف این نام آخر است. با داشتن مجموعا 66 گنبد و دو مناره ی مرتفع، مسجد جدید یکی از گوهر هایی است که افق شهر استانبول را آراسته اند. از آنجاییکه مسجد در قطب گردشگری و تجاری استانبول قرار گرفته، اطراف آن همیشه مملو از بازدید کننده ها می باشد. همچنین اگر گردشگران مایل به غذا دادن به خیل کبوتر های اطراف مسجد باشند، می توانند به آسانی از دستفروش هایی که همیشه در محوطه ی مسجد قرار دارند دانه خریداری کنند.

تاریخچه ی مسجد جدید

ساخت مسجد جدید در سال 1597 به دستور صفیه سلطان، همسر سلطان مراد سوم و بعد ها، والده سلطانِ سلطان محمد سوم آغاز شد. دو سال پس از به سلطنت رسیدن محمد سوم در سال 1595، صفیه سلطان در مقام والده سلطان دستور ساخت مسجد جدید را داد؛ بنابراین نام رسمی و اولیه ی مسجد، "مسجد والده سلطان" تعیین شد. معماری اولیه ی بنا توسط داوود آقا، یکی از شاگردان معمار سنان انجام گرفت. با این وجود، داوود آقا در سال 1599 در گذشت و دالگیچ احمد چاوش جای او را گرفت. ساخت مسجد جدید بیش از نیم قرن به درازا انجامید و تحت امر یک والده سلطان دیگر، تورهان خدیجه سلطان، مادر سلطان محمد چهارم، تکمیل گشت.

به دلیل وجود اختلافات سیاسی، پروژه ی بنای مسجد دچار اختلال شد و موقعیت مکانی و بودجه ی لازم برای ساخت آن باعث ایجاد اختلاف در دربار گشت. محله ی امین اونو نخستین مرکز تجاری شهر و محل سکونت جمعیت زیادی از یهودی ها بود. صفیه سلطان با قرار دادن مسجد در این منطقه، قصد داشت به بهانه ی نارضایتیِ روز افزون تجار محلی و خارجی از افزایش قدرت و نفوذ هم رده های یهودی شان – که به صفیه سلطان توجیه موجهی برای غصب کردن املاکشان را می داد - قلمرو نفوذ اسلام را در شهر گسترش دهد. لیکن مخارج زیاد این پروژه باعث افزایش انتقادات شد. به خصوص ینی چری ها از افزایش قدرت سیاسی والده سلطان خشمگین شده و ساخت مسجد را هزینه ای گزافه می پنداشتند. پس از مرگ محمد سوم در سال 1603، صفیه سلطان مجبور به رها کردن پروژه شد. پس از تنزل مقام صفیه سلطان و انتقالش به حرمسرا، سلطان جدید، احمد اول، علاقه ای به پیگیری این پروژه نشان نداد و بنای مسجد جدید متوقف گشت.

بعد از سال 1603، سازه ی نیمه تمام به تدریج سر به خرابی گذاشت. در جریان آتش سوزی بزرگ استانبول که در 24 جولای 1660 آغاز شد و بسیاری از محله های شهر در جریان آن برای بیشتر از دو روز آتش گرفتند، مسجد جدید شدیدا آسیب دید. کمی بعد در همان سال معمار سلطنتی مصطفی آقا پیشنهاد کرد که تورهان خدیجه سلطان، مادر سلطان محمد چهارم، برای نشان دادن تقوایش پروژه را تکمیل کند. تورهان خدیجه سلطان همچنین دستور ساخت بازار ادویه در نزدیکی مسجد جدید را داد؛ امروزه این بازار بخشی از مجتمع ( külliye ) مسجد جدید است. بنابراین، در آخرین ماه های سال 1660، ساخت مسجد از سر گرفته شد و ساخت بازار مجاور نیز آغاز گشت.

در آخر، مسجد در سال 1663 کامل و در سال 1665 افتتاح شد و به "مسجد جدید والده سلطان" تغییر نام داد. با گذر زمان این مسجد به صورت غیر رسمی در میان عموم مختصرا "مسجد جدید" نامیده شد.

معماری خارجی مسجد جدید

نمای خارجی خود مسجد شامل 66 گنبد و نیم گنبد با چینش هرمی، و دو مناره است. ارتفاع گنبد اصلی 36 متر می باشد و از هر طرف با دو نیم گنبد تقویت می شود. پلان گنبد های مسجد جدید مطابق با مسجد شاهزاده، طراحی معمار سنان و مسجد سلطان احمد، طراحی صدفکار محمد آقا است.

در دیگر مساجد استانبول، حیاط بزرگی ( avlu ) پیش از خود ساختمان مسجد، در ضلع غربی آن قرار دارد. حیاط مسجد جدید از یک طرف 39 متر است و قسمت داخلی اش توسط گذرگاه های ستون دار و مسقف به 24 گنبد کوچک احاطه شده است. یک روشویی مجلل در مرکز حیاط قرار دارد که تزئینی می باشد. مراسم وضو با استفاده از شیر های آب موجود در دیوار جنوبی مسجد انجام می شود. نمای خارجی مسجد در زیر ایوان با کاشی های ایزنیکی تزئین شده است. در ساخت مسجد از ستون های سنگی ای که از جزیره ی رودس تهیه شده اند استفاده شده است.

معماری داخلی مسجد جدید

فضای داخلی مسجد مربع شکل است و هر ضلعش 41 متر طول دارد. فضای مرکزی با چهار ستون بزرگ – که استحکامات اصلی گنبد هستند - مشخص می شود. ردیف ستون هایی متشکل از ستون های باریک مرمری که به وسیله ی طاق هایی در سبک های مختلف به هم متصل شده اند در اطراف و پشت فضای مرکزی قرار دارند. قطر گنبد 17/5 متر و ارتفاع آن 36 متر می باشد. درست مانند دیگر مساجد امپراتوری عثمانی، در چهار گوشه ای که گنبد به ستون های تقویت کننده اش وصل می شود، لوحه های خوشنویسی شده ای از اسم چهار خلیفه، ابوبکر، عمر، عثمان و علی قرار گرفته اند. نیم گنبد های واقع در امتداد محور شرقی-غربی ساختمان به همراه گنبد های کوچکتر بالای هر کنجِ سرسرای اصلی و گنبد هایی کوچکتر از آن ها واقع در بالای کنج های گالری ها، فضای داخلی را گسترش داده اند.

در کنج شمال شرقی گالری صفحه ای طلاپوشی شده وجود دارد که پشت آن اعضای دربار امپراتوری به وظایف خود رسیدگی می کردند. این لژ سلطنتی به وسیله ی گذرگاه طویل و مرتفعی به عمارت سلطنتی واقع در کنج شمال شرقیِ مجتمع مسجد متصل می شود.

فضای داخلی مسجد با کاشی های ایزنیکی آبی، سبز و سفید – که در مقایسه با کاشی های موجود در مساجد امپراتوری قدیمی تر کیفیت پایین تری دارند – تزئین شده است. محراب مسجد جدید به طاقدیس های طلاپوشی شده مزین گشته و منبر آن سایبانی مخروطی شکل با ستون های ظریف مرمری دارد.

معماری مجتمع مسجد جدید

همانند دیگر مساجد امپراتوری استانبول، مسجد جدید به صورت مجتمعی ( külliye ) با سازه هایی در مجاورتش طراحی شده تا جوابگوی نیاز های مذهبی و فرهنگی باشد. مجتمع اولیه شامل خود مسجد، یک بیمارستان، دبستان، حمام های عمومی، یک مقبره ( türbe )، دو روشویی عمومی و یک بازار می شود. در دوران سلطنت سلطان احمد سوم یک کتابخانه به این مجتمع اضافه گشت.

بازار بزرگ L شکلِ مجتمع که هنوز پابرجاست همان بازار ادویه است که یکی از جاذبه های گردشگری معروف استانبول می باشد. آرامگاه های والده سلطان تورهان خدیجه، پسرش محمد چهارم و پنج سلطان بعد از او ( مصطفی دوم، احمد دوم، محمود اول، عثمان سوم و مراد پنجم ) و اعضای مختلف دربار در مقبره ی مجتمع قرار گرفته اند.

 
© 2018 , All Right Reserved