آب انبار باسیلیکا استانبول

آب انبار باسیلیکا استانبول

آب انبار باسیلیکا ( انگلیسی: Basilica Cistern، ترکی: Yerebatan Sarnıcı به معنای آب انبار فرو رفته در زمین ) واقع در 150 متری جنوب غربی ایا صوفیه، یکی از بناهای باشکوه و باستانی شهر استانبول است. زیر شهر استانبول صد ها آب انبار باستانی پنهان شده اند که در گذشته های دور منبع ذخیره و تامین آب برای شهروندان بوده اند. بزرگترین این بناها، آب انبار باسیلیکا است. این آب انبار به اندازه ای تماشایی می باشد که ممکن است با یک معبد مقدس زیر زمینی اشتباه گرفته شود.

آب انبار باسیلیکا به دستور امپراتور بیزانسی، زوستینین اول، در سال 532 بعد از میلاد ساخته شده است. آب انبار با داشتن حدود 138 متر طول و 64/6 متر عرض مساحتی حدود 1000 متر مربع را اشغال کرده است. این آب انبار قادر به نگهداری 80000 متر مکعب آب است.

برای ساخت بنا زحمت زیادی کشیده شده است: 336 ستون مرمر نُه متری که در 12 ردیف 28 ستونه به فاصله ی 4/9 متر از یکدیگر قرار گرفته اند، سازه را تقویت می کنند. گفته می شود که عمده ی این ستون ها از بازیافت مصالح ساختمان های قدیمی ( در فرایندی به نام spoliation، به معنی چپاول ) و مصالح باقی مانده از ساخت ایا صوفیه ساخته شده اند که از نقاط مختلف امپراتوری بیزانس به قسطنطنیه آورده می شدند. احتمال می رود بازیافت ستون ها به دلیل صرفه جویی در هزینه یا افزایش اعتبار آب انبار انجام شده باشد. احتمالا قابل توجه ترین مثال از این بازیافت ها، استفاده ی دوباره از مجسمه های سر مدوسا ( Medusa ) به عنوان پایه ی ستون های واقع در ضلع شمال غربی آب انبار است. طبق سنت یکی از این سر ها برعکس شده و دیگری به کناره روی زمین قرار گرفته است تا نگاه کشنده ی مدوسا را خنثی کنند؛ با این وجود محتمل تر است که این نحوه ی قرارگیری جهت دستیابی به اندازه ی مناسب برای قرار گرفتن ستون ها بوده باشد.

قابل ذکر است آب انبار به دلیل قرار گرفتن زیر محلی که زمانی یک باسیلیکا ی رومی ( به معنای یک ساختمان بزرگ، باز و عمومی که در آن معاملات تجاری و قانونی صورت می گرفتند ) قرار داشت، آب انبار باسیلیکا نامیده شده است. باور بر این است که این باسیلیکا در حدود قرن سوم یا چهارم قبل از میلاد ساخته شده باشد. پس از اینکه قسطنطنیه در شورش های نیکا ( سال 532 بعد از میلاد ) نابود شده بود، بازسازی آب انبار باسیلیکا در دستور کار پروژه ی مرمت امپراتور ژوستنین قرار گرفت. برعکس آب انبار، خود باسیلیکا امروزه پابرجا نیست.

با اینکه آب انبار باسیلیکا هم اکنون یکی از جاذبه های گردشگری به شمار می رود، این بنا همیشه مورد توجه نبوده است. در واقع کمی قبل از فتح قسطنطنیه توسط عثمان ها ( 1453 )، آب انبار باسیلیکا بسته شده و از جانب مقامات مورد غفلت قرار گرفته بود. حدود یک قرن بعد بود که آب انبار دوباره مورد توجه قرار گرفت. در سال 1545، پژوهشگر فرانسوی، پتروس ژیلیوس ( Petrus Gyllius ) در قسطنطنیه مشغول به مطالعه روی آثار باستانی بیزانسی بود. مردم محلی ادعا می کردند که می توانند با استفاده از سطل از طبقات زیر زمینی خانه هایشان به آب دسترسی پیدا کنند. برخی دیگر ادعا می کردند که حتی میتوان از این آب ماهی گرفت. ژیلیوس تصمیم به بررسی محله گرفت و موفق شد از طریق زیرزمین یکی از خانه ها به آب انبار دسترسی پیدا کند. با این وجود، مقامات عثمانی این اکتشاف را نادیده گرفتند و آب انبار به محل دفع زباله تبدیل شد. با این حال، از آن زمان تا کنون آب انبار باسیلیکا سه بار مرمت شده است. در اواخر سال های 1980، لجن هایی که زمین بنا را پوشانده بودند لایروبی گشتند و بنا نورپردازی شد، همچنین گذرگاه های مرتفع و کافه ای جهت رفاه بازدید کننده ها به بنا اضافه شدند. با اینکه امروزه آب انبار باسیلیکا حاوی مقادیر کمی آب است، ماهی هایی برای تمیز نگه داشتن همین مقدار آب درون آن قرار داده شده اند.

سر های مدوسا در آب انبار باسیلیکا

به جز چند ستون دندانه دار و شیار دار، اکثریت ستون های آب انبار استوانه ای شکل هستند. دو پایه ستونِ به شکل سرِ مدوسا آثار هنری ارزشمندی از دوران روم باستان می باشند. یکی از نکات قابل توجه درباره ی ستون های مدوسا این است که مکانی که از آنجا برداشته شده اند نامشخص است. اغلب پژوهشگران بر این باورند که این سر ها به منظور مستحکم کردن ستون ها در زمان ساخت به کار رفته اند، اما با وجود این حقیقت، هنوز افسانه ها در مورد این دو سازه پابرجا هستند.

بنا به افسانه ها، مدوسا یکی از سه خواهر گورگون – عفریته هایی که در اسطوره شناسی یونانی در دنیای زیرزمینی زندگی می کردند – است. مدوسا زنی زیبا بود و خدای دریا، پوسایدون، دلباخته ی او گشته بود. هنگامی که پوسایدون در معبد آتنا با او همبستر شد، آتنای خشمگین صورت مدوسا را کریه و مو هایش را به افعی هایی تبدیل کرد . باور بر این بود که نگاه مدوسا افراد را به سنگ تبدیل می کند. به همین دلیل در گذشته جهت محافظت از ساختمان های بزرگ و اماکن ویژه از مجسمه ها و نقاشی های گورگون استفاده می شد. گفته می شود سر های مدوسا نیز برای محافظت از آب انبار در آن قرار داده شده اند. 

ستون چشم پرنده در آب انبار باسیلیکا

روی یکی از ستون های آب انبار باسیلیکا طرح هایی از چشم پرنده، شاخه های کج و قطره های اشک کنده کاری شده اند. این ستون شبیه به ستون های طاق یادبود تئودوسیوس اول ( متعلق به قرن چهارم ) می باشد. مقاله های قدیمی عنوان می کنند که قطره های اشک روی ستون برای ادای احترام به صد ها برده ای حکاکی شده اند که در طول ساخت آب انبار باسیلیکا در گذشته اند.

 
© 2018 , All Right Reserved